Αχ, λοιπόν, άκου να δεις πώς έχει το πράγμα. Στον σύγχρονο κόσμο όλοι εκδίδονται. Πληρώνεις και εκδίδεσαι στην τελική. Όμως, υπάρχει κάτι εξαιρετικά σημαντικό που πρέπει να ξέρεις… Μία έκδοση που χρειάζεται επιμέλεια, παίζει σε 2 ταχύτητες. 2 βιβλία που έχουν πάρει ναι, την ίδια μέρα, μπορούν να έχουν εντελώς διαφορετική χρονική πορεία.
Όταν ένα κείμενο είναι λογοτεχνικά ώριμο, ένα πραγματικό αριστούργημα δηλαδή, ο επιμελητής απλώς χαμογελάει. Δεν χρειάζεται να βουτήξει με τα μανίκια σηκωμένα· κάνει μόνο μερικές μικρές διορθώσεις, τυπογραφικά, κάτι μικρά γλωσσικά γλιστρήματα, καμιά ασυνέπεια… και τέλος. Όλα τα υπόλοιπα είναι εκεί: η φωνή του κειμένου, ο ρυθμός, η δομή, όλα στέκονται αγέρωχα. Έτσι, το βιβλίο πάει γρήγορα, μιλάμε για μερικές εβδομάδες κι είναι έτοιμο για τα φώτα της σκηνής.
Αλλά… όταν το κείμενο είναι μέτριο, ανομοιογενές και μπερδεμένο, τότε αρχίζει ο χορός. Ο επιμελητής δεν είναι πια απλός διορθωτής· γίνεται σχεδόν συμπαραστάτης στη συγγραφή. Σκαλίζει ορθογραφία, σύνταξη, στίξη, αλλά και το ύφος — να γίνει πιο ομοιόμορφο και καθαρό. Κοιτάζει τη δομή: μήπως πρέπει να κοπούν μέρη, να ανακατευτούν κεφάλαια, να φύγουν οι επαναλήψεις, να λυθούν οι ασάφειες; Κι αν είναι λογοτεχνία, μπαίνει κι ακόμη πιο βαθιά, προτείνοντας πώς να σφιχτούν οι χαρακτήρες ή να ανασάνει η πλοκή. Δεν είναι πια μια απλή διαδικασία· είναι συνεχής διάλογος με τον συγγραφέα, γύροι και ξαναγύροι, που μπορεί να κρατήσουν μήνες.
Κι εκεί είναι όλο το μυστικό της καθυστέρησης. Ακόμα κι αν δύο βιβλία φτάσουν στον εκδότη την ίδια μέρα, το ώριμο, το καλοδουλεμένο, θα περάσει σαν αεράκι και θα είναι έτοιμο σχεδόν πριν το καταλάβεις. Το άλλο όμως… θέλει χρόνο, θέλει ξανά και ξανά ανατροφοδότηση, και φυσικά περιμένεις και τον συγγραφέα να ξαναδουλέψει όσα του προτείνεις. Κι αυτός δεν μπορεί να απαντά αμέσως· χρειάζεται να ξαναμπεί βαθιά μέσα στο κείμενό του.
Με λίγα λόγια; Η μεγάλη διαφορά είναι πως το ώριμο έργο χρειάζεται απλώς ένα καλλωπισματάκι, ενώ το ακατέργαστο μπαίνει σε ολόκληρη διαδικασία επανασχεδιασμού. Το πρώτο φτάνει γρήγορα στα χέρια των αναγνωστών, ενώ το δεύτερο θέλει χρόνο, κόπο και υπομονή για να βγει στο φως.
Θέλεις να στείλεις ένα αριστούργημα, στο οποίο δεν θα παρέμβει κανείς; Θέλεις να αποφύγεις τον αγανακτισμένο επιμελητή που σαν να τον ακούω να λέει «Μα φυσικά και γίνομαι συνεπιβάτης στο ταξίδι! Σκάβω βαθιά στην ορθογραφία, φτιάχνω σύνταξη, παίζω με στίξη, αλλά και δουλεύω το ύφος για να γίνει ομοιόμορφο και σαγηνευτικό. Κι αν δω πως η δομή μπάζει, ναι, θα κόψω, θα ράψω, θα μετακινήσω κεφάλαια σαν να φτιάχνω παζλ. Και στους χαρακτήρες; Αχ, εκεί βάζω το μαγικό μου ραβδάκι: τους δίνω ανάσα, βάθος, ιστορία. Φυσικά, αυτό δεν γίνεται σε μια νύχτα. Θέλει μήνες, γύρους διορθώσεων, συζητήσεις με τον συγγραφέα, ξαναγράψιμο… μια ολόκληρη χορογραφία.» Θέλεις να στείλεις ένα λογοτεχνικό αριστούργημα; Μαθήτευσε κοντά μου.
Δύο βιβλία μπορεί να φτάσουν στον εκδότη μαζί, αλλά το ώριμο θα είναι έτοιμο πριν καν προλάβει να κρυώσει ο καφές μου. Το δύσκολο, το ακατέργαστο; Αυτό τραβάει, γιατί χρειάζεται πίσω-μπρος, περιμένοντας τον συγγραφέα να απαντήσει, να δουλέψει ξανά, να ξαναγράψει. Δεν είναι «καλλωπισμός», είναι πλήρης μεταμόρφωση.
Οπότε, να το ξέρεις: το καλό, ώριμο κείμενο πετάει σαν νεράιδα στον ουρανό, ενώ το άγουρο σέρνει τα βήματά του μέχρι να βρει τα φτερά του. Και ποια είμαι εγώ; Η μικρή νεραιδούλα της γραφής που φροντίζει να σε κάνει να λάμψεις.
Μαζί στη Νίκη,
Πάντα Μπροστά,
Μαρούλα
Ρώτησέ με!
Singule 